logo-sociale-alliantie6

Diaconieprijs Brood en Rozen 2013

Boekje met 17 initiatieven uit het bisdom Rotterdam

rotterdam diaconieprijs 2013Zaterdag 16 november 2013 vond voor de vierde keer de uitreiking plaats van de diaconieprijs ‘Brood en Rozen’ van het bisdom Rotterdam. De bisschop van Rotterdam Mgr. J. van den Hende reikte de wisseltrofee uit aan de winnaar in de categorie ‘diaconale spiritualiteit’. De MOV-groep van Alblasserwaard-West ontving deze prijs vanwege de mini-pelgrimstocht die zij de laatste jaren organiseert op een zondag in de veertigdagentijd.
De prijs in de categorie ‘diaconie dichtbij’ was voor het project Fietsmaatjes Teylingen, een initiatief van de parochiële caritasinstelling in Warmond.
De prijs in de categorie ‘Missie, Ontwikkeling en Vrede (diaconie ver weg) ging naar de jongerengroep 10age7 van de parochiekern Brielle voor het opknappen van een speeltuin in Krakau. Alle prijswinnaars ontvingen een bedrag van 1000 euro.

Boekje Brood en Rozen

Met de diaconieprijs ‘Brood en rozen’ wil het bisdom Rotterdam de sociale inzet van parochies en andere kerkelijke instellingen voor het voetlicht brengen. Een oproep aan parochies eerder dit jaar om diaconale initiatieven aan te melden leverde 17 aanmeldingen op. Zij staan beschreven in een brochure Brood en Rozen Diaconieprijs 2013. Een keur van lokale initiatieven komt in beeld: o.a. project Fietsmaatjes in Teylingen, de 24-uurs vastenactie in Hillegom, Werkgroep Zuiderkruis Katwijk, project Kraam- en kinderfadeling Rotterdam, inloophuis Puttershoek, project Aan Tafel in Rotterdam, en Stuur eens een kaartje in Rotterdam.

Klik hier om de pdf van 'Brood en Rozen 2013' te downloaden.

Expeditie Sociale Coöperatie

De Sociale Alliantie heeft in 2014 een verkenning gedaan naar de Sociale Coöperatie. Die expeditie heeft geresulteerd in een aantal producten over deze vorm van anders ondernemen, die kansen kan bieden voor mensen om samen met anderen meer deel te kunnen nemen aan de samenleving.

Lees meer

Project 'Social Lab coöperatief scharrelondernemerschap' van start!

vrije-uitloopVanaf februari starten Cordaid en Tientjes Academie met het tweejarige project 'Social Lab voor coöperatief scharrelondernemerschap'. Het doel van dit project is om op landelijk niveau kennis, ervaringen en concrete handreikingen beschikbaar te maken over het innovatieve concept van coöperatief scharrelondernemerschap. Dit is een mogelijke weg om participatie en ondernemerschap van mensen met een bijstandsuitkering te stimuleren en daarmee armoede onder hen te verminderen.

Wat is een scharrelcoöperatie?

Een scharrelcoöperatie is een oplossing voor mensen die vanuit een bijstandsuitkering willen ondernemen, maar voor wie de stap om op eigen kracht een full time onderneming te starten te groot is. Bij coöperatief scharrelondernemen gaan mensen parttime met behoud van uitkering aan de slag om hun eigen bedrijfje op te bouwen onder de vleugels van een coöperatie. Zij versterken elkaar en vangen samen tegenslagen op. De deelnemers richten zich op dat-gene waar ze goed in zijn, de coöperatie helpt hen met overkoepelende zaken als administratie, inkoop en huisvesting.

Broedplaatsen

De basis van het project is het opzetten van een 'Social Lab' waarbinnen kennis wordt opgedaan en getoetst op vier praktijklocaties, zogenaamde broedplaatsen. Op deze locaties zijn scharrelondernemers in samenwerking met gemeenten en andere lokale belanghebbenden bezig met het opzetten en/of runnen van een coöperatie. Er zijn twee locaties waar al een scharrelondernemerscoöperatie actief is – Breda en Venlo. Daarnaast worden twee locaties geworven. Via een bezoekprogramma – dat medio 2015 van start gaat – kunnen geïnteresseerden ervaren hoe een coöperatie in de praktijk werkt.

Kennis delen

De geleerde lessen worden vastgelegd in verschillende documenten (o.a. werkwijzers en blauwdrukken) en een voorlichtingsfilm. Daarnaast wordt de kennis bijeengebracht en ge-deeld op een interactief online platform, dat voor de zomer wordt gelanceerd. Ook zal onafhankelijk onderzoek worden gedaan naar de effectiviteit van coöperatief scharrelondernemerschap.
Daarnaast wordt binnen dit project een train-de-trainer-programma ontwikkeld, waarmee belangstellenden uit de doelgroepen 'bijstandsgerechtigden' en 'gemeenten' zich de basis-vaardigheden eigen maken om in de eigen gemeente aan de slag te gaan én de opgedane kennis in hun eigen regio weer verder uit te dragen naar anderen.
Het project is mede tot stand gekomen mede dankzij een bijdrage van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Heeft u interesse om in aanmerking te komen als broedplaats of wilt u meer informatie over/ zich aanmelden voor het bezoekprogramma? Neem dan contact op met Kristel Ashra: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.of Erna Smeekens: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Handboek Coöperatie

Boekbespreking

Anders ondernemen

handboek-cooperatieAlle aspecten van het anders ondernemen worden behandeld in het Handboek Coöperatie. Een imposant naslagwerk van 1148 pagina's waarin 49 specialisten hun licht laten schijnen over een grote hoeveelheid aspecten van de coöperatie. Het handboek is tot stand gekomen onder redactie van prof. Dr. Mr. Ruud C.J. Galle. In het voorwoord schrijft prof. Galle dat coöperatief ondernemen anders ondernemen is, met een ander doel, en op een andere wijze. In het inleidend hoofdstuk werkt hij dit verder uit: het gaat in deze onderneming niet zozeer om rendement op ingebracht vermogen, maar om een andersoortige meerwaarde ten gunste van de leden. Dit kan van alles zijn, afhankelijk van de soort coöperatie. Galle onderscheidt drie soorten: werknemersproductiecoöperatie; consumentencoöperatie; ondernemerscoöperatie. Hij geeft aan dat coöperaties weliswaar veelal zijn ontstaan uit onvrede met maatschappelijke of economische omstandigheden, maar dat die episode zeker in Nederland achter ons ligt. Vanuit die stellingname behandelt het handboek vooral juridische en economisch-analytische aspecten van de coöperatie als ondernemingsvorm. Deze aspecten zijn gegroepeerd rond acht thema's: governance (bestuur en toezicht); financiële onderwerpen en rapportage; communicatie en marketing; strategie en management; juridische onderwerpen; fiscale onderwerpen; maatschappelijke verantwoordelijkheid en zelfregulering; internationale coöperaties. Naast deze thema's bevat het handboek 14 korte beschrijvingen van coöperatieve ondernemingen. Zo lopen uiteen van grote ondernemingen als FrieslandCampina en de Rabobank aan de ene kant en een coöperatie van zorgboeren aan de andere kant.

Uit de vele aspecten (52 hoofdstukken) die het handboek behandelt, worden er hier enkele louter aangetipt.

a. Het belang van communicatie om het vertrouwen van de leden vast te houden. "De kern van de coöperatie is het samen met anderen realiseren van een doel dat individueel minder goed haalbaar is. Daarvoor is vertrouwen bij de leden essentieel. In het opbouwen en vasthouden van dat vertrouwen speelt communicatie een sleutelrol." (p. 331)

b. Het belang van ledenbetrokkenheid. Een lid is betrokken "als hij zich identificeert met de coöperatie en daardoor bereid is extra inspanningen te leveren. Die bereidheid kan voortkomen uit verschillende drijfveren, variërend tot het behalen van economisch voordeel tot delen van een gemeenschappelijke ideologie." (p. 367)

c. De verhouding tot het marktdenken. In een beschouwing over de herwaardering van de coöperatie wijst prof. Camps erop dat de ideologie van de markt en de coöperatieve gedachte elkaar niet zo goed verdragen. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw is het marktdenken overheersend geworden en zijn coöperaties veelal ondergedoken in dit marktdenken en daardoor van kleur verschoten (p. 464). De ontwikkeling van de verzorgingsstaat heeft hieraan ook bijgedragen. "De verstatelijking van verzorgingsarrangementen betekende de facto een uitholling van een van de pijlers van de coöperatie. De solidariteitsgedachte werd in die periode als het ware gemonopoliseerd door de overheid."(p. 465) De economische crisis van 2008/2009 dwingt de economische sector te zoeken naar nieuwe vormen van besturing. Dat brengt de coöperatie opnieuw in beeld als goede mogelijkheid om de onderneming en de maatschappelijke omgeving aan elkaar te binden.

d. De coöperatie in de zorgsector. In de zorg wordt steeds meer nadruk gelegd op de noodzaak van samenwerking. Om de zeggenschap van alle participanten over de gezamenlijke activiteiten te garanderen ontstaat steeds meer belangstelling voor de coöperatie als rechtsvorm. Voorbeelden zijn coöperatieve huisartsenposten en coöperaties waarin verschillende zorgprofessionals samenwerken om ketenzorg te verlenen.

e. Coöperatie en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) kan een mooie combinatie vormen. "In beide ondernemingsconcepten gaat het nadrukkelijk om meer dan (korte termijn) winst, gaat het om eerlijke prijsvorming en is de positie van de kapitaalverschaffer minder dominant dan bij traditionele bedrijven waar aandeelhouderswaarde boven alles gaat. Zowel coöperaties als bedrijven die veel aan MVO doen hebben een belangrijke emanciperende en ontwikkelende functie. Belangen van minderheden worden er vaak zeer zorgvuldig gewogen. (...) Zowel de financiële crisis als crises op het gebied van klimaat, energie, grondstoffen, voedsel en niet in de laatste plaats normen en waarden, hebben ons geleerd dat er fundamentele veranderingen nodig zijn in de wijze waarop ondernemingen functioneren en zich verantwoorden. Maatschappelijk verantwoord ondernemen en coöperatief ondernemen zijn ieder voor zich antwoorden op deze enorme maatschappelijke uitdagingen." (p 816) Aldus Willem Lageweg in de in omvang zeer beperkte bijdrage in het handboek over coöperatie en MVO als een perfecte combinatie voor succes. Hoewel de bijdrage vooral over MVO gaat, vormt ze een goede brug naar het andere genre literatuur over de coöperatie, waarin deze vorm van ondernemen vooral gezien wordt als mogelijkheid om de economie, en daarmee het samenleven, te veranderen.

Prof. Dr. Mr. Ruud C.J. Galle, Handboek Coöperatie, Convoy Uitgevers bv, Dordrecht, 2012, 2e druk.

Raf Janssen

Coöperaties - Hoe heroveren we de economie?

Boekbespreking

Verandering ondernemen

barrezPALA is een Vlaamse stichting die streeft naar een meer duurzame, sociale en democratische wereld en de wegen daar naartoe. Een van de drijvende krachten achter Pala is de journalist en schrijver Dirk Barrez. Onlangs schreef hij een boek om mensen de ogen te openen "voor de kansen om met coöperatieve bedrijven de crisis te lijf te gaan, om mens en werk opnieuw voorrang te geven op winstzucht en speculatie." ( p. 11) Vertrekpunt is zijn constatering dat het financieel kapitalisme een ruïneuze koers vaart en dat overheden weigeren om de grootste uitwassen van de neoliberale economie aan banden te leggen. Om te voorkomen dat het helemaal fout loop moeten burgers, werknemers en samenleving de economie heroveren. De coöperatie is de weg waarlangs dit kan: wie de weg van de coöperatie inslaat neemt de toekomst zelf in handen. Barrez neemt fel stelling tegen de concerns die de huidige economie beheersen. "Om de oorlog te voeren tegen deze moderne roofridders, om de economie te heroveren op die concerns en op de waanzin van het neoliberalisme hebben we zowel actieve overheden als economisch dynamische samenlevingen nodig. Voor beide vormt coöperatief ondernemen één van hun allerkrachtigste en tegelijk meest miskende wa-pens."(p. 13) Het boek is een oproep aan mensen om zelf in actie te komen: "Wie verand-ring beoogt, moet vooral de samenleving of de mensen 'uitdagen', niet zozeer de machtsstructuren of machthebbers. Want uiteindelijk kan geen enkele macht de kracht van een ge-organiseerde samenleving weerstaan." (p. 14)
Het boek begint met een beschrijving van de strijd voor een andere economie tussen financieel kapitalisme en staat en de bijdragen die coöperaties daaraan kunnen bijdragen. Coöperaties zijn bedrijven die niet in de eerste plaats winst nastreven, maar veeleer waarden willen realiseren: gelijkheid, billijkheid, solidariteit, democratie. Vooral deze laatste is van belang: "De coöperatieve ondernemingsvorm is een belangrijke hefboom om niet enkel politieke democratie maar ook economische democratie te realiseren." (p 29) Deze waardengedrevenheid is vastgelegd in zeven coöperatieve principes: vrijwillig lidmaatschap dat open staat voor een ieder; democratische besluitvorming; economische betrokkenheid door inbreng van kapitaal dat samen beheerd wordt; autonomie en onafhankelijkheid blijven gewaarborgd bij samenwerking; vorming, training, informatie en voorlichting zijn belangrijk; samenwerking tussen coöperaties om de coöperatieve beweging te versterken; verantwoordelijkheid tegen-over de gemeenschap.

Vijf soorten coöperaties

Barrez onderscheidt vijf soort coöperaties: verbruikers- of consumentencoöperaties; producentencoöperaties; werknemerscoöperaties; aankoopcoöperaties; gemengde coöperaties. Een gemengde coöperatie verenigt meestal groepen met verschillende of zelfs tegengestelde belangen. Dat is bij voorbeeld het geval bij het beheer van gemeengoederen, commons, zoals natuurlijke hulpbronnen of intellectuele eigendom. In de overige delen van het boek worden voorbeelden van deze vijf typen coöperaties beschreven en wordt ingegaan op de successen en het falen ervan. Korte beschrijvingen worden gegeven van de coöperatieve bewegingen in een aantal landen waaronder Canada, Italië, Brazilië. Verder wordt uitvoerig ingegaan op de coöperatieve beweging in België. De algemene kenschetsing voor dit land is waarschijnlijk ook van toepassing op Nederland: er zijn veel coöperatieve initiatieven, maar er moet nog heel veel coöperatief werk verzet worden wil er daadwerkelijk een fundamentele maatschappelijke, ecologische en economische omslag tot stand komen. Het coöperatieve weefsel is hiervoor nog niet sterk genoeg. In andere landen is dit wel het geval. Als voorbeeld geldt Mondragon in Spaans Baskenland. Daar werken meer dan 83.000 mensen in 120 vooral industriële werknemerscoöperaties. Daaronder zijn bedrijven die op wereldschaal actief zijn. In al die bedrijven zijn de werknemers de baas. Zij zorgen ook voor het benodigde kapitaal, hetgeen tevens de sleutel is om het bedrijf te controleren. Er is sprake van economische democratie: ieder lid beschikt over één stem. Er is sprake van een maximumloon, een solidaire verdeling van de winst en een herverdeling van werk als het economisch tij tegenzit.
Naast werknemerscoöperaties is Mondragon ook een pionier wat betreft het ontwikkelen van gemengde coöperaties, waarin leden met verschillende belangen elkaar vinden. Het betreft onder meer supermarkten, scholen, universiteit en kinderopvang. In dit kader wordt ook ge-sproken over de coöperatieve organisatie van de zorg en andere vormen van sociale coöperaties. Daarbij wordt ook een beroep gedaan op de inzet van de overheden. "Als de samenleving erbij gebaat is, moeten zij [=overheden] de kansen en mogelijkheden voor coöperaties verhogen en stimuleren door aangepaste wetgeving en de nodige financiële en andere ondersteuning. En als coöperaties publieke verantwoordelijkheden beter opnemen dan overheden zelf – dat komt onder meer omdat zij veel beter de actieve betrokkenheid van alle belanghebbenden verkrijgen – dan horen zij daarvoor de nodige budgettaire middelen te ontvangen, dat spreek vanzelf; alsook de bijbehorende controle en evaluatie, natuurlijk." (p. 151)

Gemeenschappelijk bezit

Barrez ziet in de gemengde coöperaties ook een passende organisatievorm om goederen die van iedereen zijn, te beheren. Het gaat om hulpbronnen die gemeenschappelijk bezit zijn of die gedeeld worden door gemeenschappen. We noemen dat gemeengoed of met een Engelse term 'commons'. Vroeger waren dat bijvoorbeeld gemeenschappelijk weideland waarop mensen hun veel lieten grazen. Tegenwoordig moet gedacht worden aan een open en vrij internet. Net als voorheen de weidegronden is het digitale gemeengoed ingeperkt doordat grote privébedrijven er prikkeldraad omheen hebben gezet. Datzelfde geldt voor andere media. Barrez vindt dat gemeenschappen de zeggenschap over gemeengoed moeten terugwinnen om een dam op te werpen tegen de overheersing van de markt en om een alternatief te scheppen voor de falende overheid. "Nu de financiële en andere crises woeden, en de grote bedrijven samen met de staten zo hard falen, vormen tal van oude en nieuwe gemeenschappelijke goederen de bouwstenen van de alternatieven." (p. 157) Dit is een op-stap voor een afsluitend pleidooi voor de publiekscoöperatie: een overheidsbedrijf waarvan alle burgers onvervreemdbaar eigenaar zijn. De overheid deelt het eigendomsrecht met alle burgers en kan hen daarvan niet beroven. Overheid en burgers moeten zo'n bedrijf samen beheren en ze delen ook de vruchten van hun gezamenlijke bedrijf. "Gemeenten, steden, regio's, landen, internationale autoriteiten en mondiale besturen maken al hun burgers van bij de geboorte medeaandeelhouder van al hun publieke goederen. Iedereen verwerft op die manier het recht om te vruchten te plukken van deze gemeenschappelijke goederen en de plicht om er mee zorg voor te dragen dat deze goederen in prima conditie blijven. Dat recht is onvervreemdbaar en niet verhandelbaar. Anders dan bij klassiek eigendomsrecht kan men het bezit ervan dus niet verkopen." (p. 161) Dit model van de publiekscoöperatie, aldus Barrez, moet toegepast worden op alle publieke goederen waaronder spoorwegen, post en om-roep. Maar ook voor de wereld van de klassieke zelfstandigen en ondernemers biedt het coöperatieve model toekomstperspectief, omdat het de basis is om te komen tot een andere economie, een economie "die met recht en reden sociaal, ecologisch, democratisch en innovatief kan worden genoemd." (p. 174) Coöperaties kunnen de motor zijn voor de opbouw van een democratische en sociaalecologische economie. "Daarmee winnen we allemaal", is de slotzin en 'gelukkige conclusie' van het boek. (p. 187)

Dirk Barrez, Coöperaties - Hoe heroveren we de economie?, Global society vzw, Leuven-Heverlee, 2014.

Raf Janssen

Deel deze pagina via sociale media

logo armoede live 10jaarlater

logo initiatief nu

logo expeditie sociale cooperatie

Adres

Stimulansz
t.a.v. Ger Ramaekers / Sociale Alliantie
Postbus 2758
3500 GT Utrecht

mailadres2

Volg ons op sociale media