logo-sociale-alliantie6

De arbeid van vrouwen

De gangbare economische theorie beschouwt de arbeid van vrouwen als een (gratis) bi-komstigheid. In de economie telt deze arbeid niet echt mee: ze blijft buiten de markt, heeft geen prijs en daarmee ook geen waarde. Dit getuigt van een enge economische rationaliteit. De normale alledaagsheid van de onbetaalde zorgarbeid moet een veel centralere positie krijgen in de economie.

Klik hier om dit artikel te downloaden als Word-bestand.

Varkens fokken telt wel mee; kinderen opvoeden niet

bakfiets-bReeds 150 jaar geleden ageerde de Duitse econoom Friedrich List tegen de economische leer van de productieve arbeid. Van hem stamt de uitspraak: "Iemand die varkens fokt is volgens deze leer een productief lid van de maatschappij; iemand die kinderen opvoedt een onproductief lid." List zette zich af tegen de klassieke economen die het begrip productiviteit beperkten tot activiteiten die een bijdrage leveren aan de verhoging van het nationaal inkomen, waaronder wordt verstaan: de som van alle gevormde inkomens (lonen, salarissen, sociale lasten, winsten, rente, ondernemersloon, netto huren en pachten). Hij was van mening dat alle arbeid die dient voor de productie van nuttige en gewenste zaken moest worden aangeduid als productief.
Eind jaren tachtig van de vorige eeuw werd de kritiek op het begrip van productieve arbeid opnieuw opgepakt door met name feministische auteurs. Deze signaleerden dat overal ter wereld de arbeid van vrouwen wordt weggestopt en veronachtzaamd. Hun boodschap was helder: als de waarde van de onbetaalde werkzaamheden zou meetellen, zou de economie en de wereld er heel anders uitzien. Een van deze auteurs was Marilyn Waring uit Nieuw-Zeeland.

Als vrouwen zouden tellen en meetellen

In haar boek 'If Women Counted' stelt Marilyn Waring het enge economische denken aan de kaak. Zij beschrijft hoe Tendai, een jong meisje uit Zimbabwe, de hele dag druk in de weer is met het halen van water, het bereiden van voedsel en het zorgen voor haar jongere zusjes en broertjes. Toch staat Tendai in de gebruikelijke economie te boek als onproductief, werkloos en inactief. Hetzelfde geldt voor Cathy, een huisvrouw uit Noord-Amerika, die dag in dag uit druk is met huishoudelijke arbeid en zorgarbeid: ze maakt voedsel klaar, dekt de tafel, zet het eten op tafel, wast, strijkt, poetst, betaalt rekeningen, verzorgt de kinderen en speelt met hen, maakt de bedden op, geeft de planten water, etc. Kortom, heel haar dag is gevuld met arbeid die in de gebruikelijke economie te boek staat als onproductief. Cathy is derhalve economisch gezien werkloos en inactief. Heel anders is het gesteld met Ben, een beroepsmilitair, wiens taak het is om urenlang in een lanceerinrichting onder de grond klaar te zitten om een eventueel bevel tot vuren uit te voeren. Dat is betaald werk en economisch gezien is Ben actief. Zijn werk heeft waarde, het draagt bij aan de groei van de economie en telt mee voor de nationale welvaart. Dat economisch meetellen geldt ook voor activiteiten van Mario, die in Rome drugs gebruikt en verhandelt. Zijn activiteiten worden niet formeel geregistreerd, maar van het geld dat in de informele sector omgaat wordt in veel landen een schatting gemaakt en het wordt meegeteld bij het vaststellen van de nationale welvaart. Volgens de regels van de gangbare economie werken Ben en Mario, terwijl Cathy en Tendai niet werken.
Waring merkt op dat velen met haar van oordeel zullen zijn dat Cathy en Tendai wel degelijk werken en economisch productief zijn. Maar dit oordeel wordt niet onderschreven door de theorie en de praktijk van de gangbare economie. Waring tekent bezwaar aan tegen deze gebruikelijke economie. In haar boek pleit zij ervoor dat het werk van vrouwen voortaan wordt meegeteld in de economische statistieken waarmee landen hun welvaart berekenen. If women counted: als vrouwen eens zouden tellen en zouden meetellen! (Marilyn Waring, 1988)

Zorgarbeid zet economie op z’n kop

Het pleidooi van Marilyn Waring slaat aan: wereldwijd nemen feministische economen het tot uitgangspunt voor een kritiek op het gangbare economische denken: het buiten beschouwing laten van de onbetaalde zorg- en huishoudelijke arbeid geeft een vertekend beeld van de economische werkelijkheid. En het belemmert het zicht op de samenhang tussen de economie van het huishouden en de economie van de markt. Verder is het een belangrijk beletsel voor een beter begrip van de ongelijke positie die vrouwen nog steeds hebben op het terrein van de betaalde arbeid.
Naast de kritiek op het niet meetellen van de onbetaalde zorgarbeid in de economische statistieken werd destijds een discussie gevoerd over de vraag of het meetellen van onbetaalde zorgarbeid er niet toe moet leiden dat er andere waarden centraal worden gezet in de economie. Meetellen van zorgarbeid volstaat niet; de economie moet grondig worden veranderd: in plaats van de onbetaalde zorgarbeid te betrekken op de beroepsarbeid, zou de beroeps-arbeid juist meer betrokken moeten worden op de normale alledaagsheid van de onbetaalde zorgarbeid. De waardering van arbeid in termen van geld moet worden beëindigd of in elk geval minder centraal worden gesteld. Dat doorbreekt de economische absurditeit van een groeiende overdaad aan spullen bij een gelijktijdige toename van een gebrek aan zaken die we werkelijk nodig hebben om te leven: schone lucht, zuiver water, gezond voedsel, ruimte, tijd en rust. De feministische auteurs wezen er 25 jaar geleden al op dat een dergelijke systeemverandering mensen meer speelruimte biedt om volwaardig mee te doen in de samenleving. Niet door per se op de markt actief te zijn, maar door huishoudelijke arbeid en andere zorgarbeid te verrichten. Dat kan een stimulans zijn voor een ecologisch meer verantwoorde economie, waarin de arbeidsdeling minder ver is doorgevoerd en waarin meer sprake is van eigenarbeid. Pas als het gangbare economische denken zijn vanzelfsprekendheid verliest, ontstaat er ruimte voor een gezonde verdere emancipatie van vrouwen én mannen.

Raf Janssen

Lees ook de andere bijdragen in dit vierluik:

Klik hier om naar de startpagina van het thema Zorg en armoede te gaan.

Afdrukken

logo armoede live

logo initiatief nu

logo expeditie sociale cooperatie

Adres

Stimulansz
t.a.v. Ger Ramaekers / Sociale Alliantie
Postbus 2758
3500 GT Utrecht

mailadres2

Volg ons op sociale media