logo-sociale-alliantie6

Kinderen in armoede, wat doen we eraan?

Een boeket uit duizend bloemen

Dat kinderen op moeten groeien in armoede houd de gemoederen erg bezig. Het gonst van de initiatieven om er iets aan te doen of om de gevolgen ervan te verzachten.
In dit artikel geeft Wilma Kuiper een overzicht van wat er aan feiten en analyses beschikbaar is en van de manieren waarop overheden, instellingen en particulier initiatief hier mee bezig zijn, overzichtelijk ingedeeld in vier categorieën:
a. Bereikbare en toegankelijke voorzieningen
b. Opvoedingsondersteuning
c. Talentontwikkeling en meedoen van kinderen
d. Mee-praten door kinderen

Het artikel verwijst met een rijkdom aan links naar een indrukwekkend aantal bronnen en inspirerende initiatieven. En daarbij gaat het nog maar om een bloemlezing: het werkelijke boeket is nog veel groter.
Zeer de moeite waard om te lezen en de links te volgen.

ballonnen-touwtjespringen

Klik hier om dit artikel te downloaden als Word-document.

Opgroeien in armoede

Kinderen die opgroeien in armoede in Nederland. Met z'n allen vinden we dat dit eigenlijk niet kan. Toch hebben we in Nederland te maken met 421.000 kinderen die opgroeien in armoede. Kinderen die niet kunnen meedoen aan sport of cultuur, geen verjaardagen vieren of meegaan op schoolreis. Kinderen waarvoor te weinig vanzelfsprekendheden als passende zomer- en winterkleding of een dagelijkse maaltijd beschikbaar zijn. Kinderen die door de omstandigheden van hun ouders opgroeien vanuit een achterstandspositie, en ook weinig kansen krijgen om die achterstand in te lopen. Dat wordt nog lastiger omdat kinderen die opgroeien in gezinnen in armoede meer stress ervaren en meekrijgen. Het Nederlands Jeugdinstituut heeft de context en impact van opgroeien in armoede beschreven in een overzichtelijk document 'Opgroeien en opvoeden in armoede'.

Naar leeftijd gezien is de groep kinderen tot 12 jaar zelfs de grootste groep in Nederland die in armoede leeft, laat de Armoede in Kaart van het CBS ons zien. Gemiddelde spreken we van 1 op de 8 à 9 kinderen in armoede, maar het beeld in de grote steden is in bepaalde wijken nog dramatischer; daar kan het oplopen tot 1 op de 4 kinderen. In die wijken vormen migrantenkinderen een groot deel van de groep.

Links:

CBS: Meer dan 400 duizend kinderen met risico op armoede

CBS: Armoede in kaart

Nederlands Jeugdinstituut: Opgroeien en opvoeden in armoede

Aandacht van de overheid voor kinderen

Armoedebestrijding speciaal gericht op kinderen staat sinds 2008 wat structureler op het netvlies van de overheid. Toen stelde toenmalig staatssecretaris Aboutaleb extra gelden voor kinderen beschikbaar. Sindsdien staat het onderwerp als geheel meer in de belangstelling, onder meer door in 2010 een speciale Kinderombudsman in te stellen, die in brede zin de rechten van kinderen en jongeren aan de orde stelt. De Kinderombudsman volgt op basis van De rechten van het Kind ook kinderen die opgroeien in armoede. In 2013 is het rapport Kinderen in armoede uitgebracht, waar het begrip ‘kindpakket’ werd geïntroduceerd.
Staatssecretaris Klijnsma heeft in de afgelopen kabinetsperiode twee keer een financiële impuls voor de doelgroep ingezet. Met ingang van 2017 wordt er nogmaals 100 miljoen per jaar voor kinderen uitgetrokken, waarvan 10 miljoen naar de samenwerkende fondsen Jeugdsportfonds, Jeugdcultuurfonds, Stichting Leergeld, Fonds Kinderhulp en Jarige Job. 85 miljoen gaat naar gemeenten en voor 5 miljoen wordt de bestemming nog nader bepaald.

Links:

De rechten van het Kind

Rapport 'Kinderen in Armoede'

Ministerie SZW: Kansen voor álle kinderen: 100 miljoen structureel extra voor kinderen uit arme gezinnen

Inzet op kinderen in armoede

Er zijn inmiddels veel organisaties die de cirkel van armoede voor kinderen proberen te doorbreken. Zowel lokaal als landelijk worden vele activiteiten uitgevoerd en gestimuleerd om waar mogelijk kinderen zoveel mogelijk zich te laten ontwikkelen, mee te doen en erbij te horen.
Een compleet overzicht geven is onmogelijk. Een idee over wat er allemaal gebeurt kunnen we u wel geven.
Om enig overzicht te bieden aan wat er allemaal is voor kinderen, kunnen we de inzet op armoedebestrijding onder kinderen categoriseren.

  1. Bereikbare en toegankelijke voorzieningen
  2. Opvoedingsondersteuning
  3. Talentontwikkeling en meedoen van kinderen
  4. Mee-praten door kinderen

a. Bereikbare en toegankelijke voorzieningen

honkballenDe inzet van de overheid en gemeenten richt zich op bereikbare en toegankelijke voorzieningen.
Kenmerkend voor deze categorie is dat er ingezet wordt om concrete algemene voorzieningen zoals schoolbenodigdheden, sport, computer en dergelijke bereikbaar te maken voor kinderen uit arme gezinnen. Dat gaat om financiële bijdragen of - tegenwoordig steeds vaker - om voorzieningen in natura. Gemeenten leggen de afspraken en hun werkwijze voor die voorzieningen vast in lokaal armoedebeleid.
Voor kinderen krijgt deze overheidsondersteuning vorm door via de bijstand participatiebijdragen beschikbaar te stellen. De meest voorkomende bijdragen zijn voor deelname aan sport en cultuur, computerregelingen en jaarlijkse bijdragen voor schoolgaande kinderen. Met de introductie van de kindpakketten hebben sommige gemeenten dit grondig opgepakt en dat via een website zoals in Westland beschikbaar gemaakt voor kinderen zelf.

Gemeenten kunnen ook fondsen faciliteren die de kindregelingen uitvoeren. De meest bekende zijn het JeugdSportfonds, het Jeugdcultuurfonds , en Stichting Leergeld.
Lokaal ontstaan naast Voedselbanken ook Speelgoedbanken, die - afhankelijk van de inzet en mogelijkheden van de lokale of regionale vrijwilligersgroep - soms nog extra activiteiten zoals verjaardagsactiviteiten of uitjes mede mogelijk maken . Of groepen die zich specifiek richten op extraatjes voor De kinderen van de voedselbank.

Landelijk gezien wordt er ook ingezet op het beter toegankelijk maken van voorzieningen.
Het Nibud heeft allerlei producten voor ouders en kinderen en scholen/organisaties voor financiële educatie. En samen met Stimulansz zijn er ook rekentools zoals Bereken uw recht en de website Kans voor mijn kind ontwikkeld.

Links:

Kindpakket Westland

Jeugdsportfonds

Jeugdcultuurfonds

Stichting Leergeld

De kinderen van de voedselbank

Nibud ouders en kinderen

Bereken uw recht

Kans voor mijn kind

b. Opvoedingsondersteuning

njiKinderen die opgroeien in arme gezinnen kunnen niet vroeg genoeg extra kansen voor een goede ontwikkeling meekrijgen. Onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut (Opvoeden en opgroeien in armoede) toont aan dat veilige gehechtheid, de basis voor een goede ontwikkeling voor kinderen tot ongeveer 4 jaar, in arme gezinnen onder druk staat. Dat kinderen in de basisschoolleeftijd die opgroeien in armoede een minder goede hersenontwikkeling laten zien. En dat deze manco’s doorwerken in de tiener- en adolescentiejaren van jeugdigen.

Van groot belang dus om aandacht te besteden aan opvoedingsondersteuning van (jonge) ouders. Dat gebeurt onder andere via veel Centra voor Jeugd en Gezin, waar reguliere opvoedingsondersteuning geboden wordt. In Lelystad is daar bijvoorbeeld ook een centraal actiepunt aan gekoppeld voor preventie van armoede. 
Gezinnen in armoede hebben extra aandacht nodig en daarvan zijn ook meer algemene fondsen zich van bewust. Zoals bijvoorbeeld Kansfonds dat met een zesjarig programma van ‘Opgroeien in armoede’ 50 projecten voor drie jaar financiële ondersteuning en begeleiding biedt. Eén van speerpunten in dat programma is het ondersteunen van jonge kinderen door opvoedingsondersteuning.

Een kenmerk van de opvoedingsondersteuning is dat financiële kwesties vaak een afgeleide is van de opvoedingsvragen. Ouders komen binnen op thema’s als ontmoeting van gelijkgestemden, opvoeding, gezond eten, bewegen, taallessen, spelen met je kind etc. De financiële onderwerpen volgen dan vanzelf.
De hele jonge kinderen worden bereikt via zwangere (vaak alleenstaande) moeders. Dat gaat om activiteiten die gericht zijn op jonge moeders of studerende moeders. Maar ook via een draagdoekenproject of de inzet van Kamers met kansen, om niet alleen de moeders maar ook nadrukkelijk de vaders te betrekken en als gezin te leren functioneren.

kansfonds-versnellerOpvoedingsondersteuning wordt ook geboden door welzijnsorganisaties, brede scholen en organisaties die in de wijk activiteiten opzetten. Zo zijn er scholen in achterstandswijken die zogenaamde Ouderkamers huisvesten, waar ouders ondersteuning vinden op diverse thema’s als taallessen, gezondheidsvoorlichting, omgaan met lastig gedrag en financiële zaken. Een voorbeeld daarvan is de Brede School Stokhasselt/Vlashof in Tilburg Noord of door de inzet van oud-leerkrachten als ambassadeurs voor Meedoen in Den Bosch. Andere voorbeelden zijn een ouder-kindcentrum Bij-1 in de Spoorwijk in Den Haag waar ouders naar toe kunnen komen of door het inzetten van ervaringsdeskundigen die op huisbezoek gaan zoals de Schilderswijkmoeders in Den Haag. Speciaal voor vaders in Groningen is Mankracht een project waarin (gescheiden) vaders stoere activiteiten met hun kinderen kunnen ondernemen.

Links:

Kanspunt Lelystad

Nederlands Jeugdinstituut: Opgroeien en opvoeden in armoede

Kansfonds 'Opgroeien in armoede'

Jonge moederwerk

Draagdoekenproject

Kamers met kansen

Brede School Stokhasselt/Vlashof

Doe mee, Den Bosch

Bij-1, Den Haag

Schilderswijkmoeders, Den Haag

Mankracht Groningen

c. Talentontwikkeling en meedoen van kinderen

moneyschoolEr zijn heel veel activiteiten die zich richten op het meedoen van de kinderen zelf en om hun talenten te ontwikkelen. Deze activiteiten vinden vaak in de arme wijken zelf plaats, omdat kinderen uit arme gezinnen vaak de wijk niet uitkomen en minder deelnemen aan betaalde activiteiten zoals bij sportverenigingen en muziek of danslessen.

Dat kan gaan om activiteiten gericht op spel, dans, gezondheid, pimp je kleding zoals in Lombardijen, maar ook op gerichte financiële educatie programma zoals Moneyschool in Amsterdam, waar kinderen over geld leren, en breder: om te leren wat erbij komt kijken om je droom waar te maken.
Vele wijkcentra en organisaties die in de buurt werken, betrekken kinderen. Bij buiten spelen bijvoorbeeld bij Ravottuh in Rotterdam. Of zoals Resto van Harte ook bij koken en activiteiten in Kinderresto’s verspreid over heel Nederland. Of via een buurtonderneming als Werkplaats (H)Artig in Amsterdam Zuid-Oost.

Kenmerkend voor deze activiteiten is dat kinderen uit arme gezinnen via zulke activiteiten hun kennis en (sociale) vaardigheden vergroten, hun talenten ontwikkelen, hun sociale netwerk verbreden en de kans krijgen om letterlijk verder te komen dan hun wijk. Doel is om hen een bredere kijk op de wereld te bieden, in contact te komen met een wereld die ze van huis uit niet meekrijgen.
Ook via maatjesprojecten zoals bij Support Fryslân in Leeuwarden worden kinderen voor een jaar gekoppeld aan jongvolwassenen die met kinderen activiteiten ondernemen. In Amsterdam probeert Big Brothers Big Sisters volgens Amerikaans concept de relatie tussen kind en ‘mentor’ juist te verduurzamen tot mogelijk levenslange contacten.
De inzet van deze projecten is oom de groep kinderen te bereiken die anders niet meedoet. De activiteiten zijn financieel zeer laagdrempelig en vinden plaats in de buurt.

Links:

Lombardijen, Rotterdam 

Moneyschool, Amsterdam

Ravottuh, Rotterdam

Kinderresto's

Werkplaats (H)artig, Amsterdam

Support Fryslân

Big Brothers Big Sisters, Amsterdam

d. Mee-praten door kinderen

Steeds vaker worden kinderen en jongeren ook betrokken bij zaken die hen aangaan. Niet over en voor, maar samen met kinderen is het motto. Werk maken van meedoen door jongeren bij het bepalen van welke voorzieningen nodig zijn, is ook één van de onderdelen van de extra bijdrage van 85 miljoen die gemeenten krijgen voor bestrijding van armoede onder kinderen.

Armoede met kinderen bespreekbaar maken als onderwerp kan op vele verschillende manieren. Er zijn verschillende spellen beschikbaar die op scholen gespeeld kunnen worden om het onderwerp te bespreken, zonder dat kinderen zelf voor hun armoede hoeven uit te komen.
Het Arm en Rijk spel is geïntroduceerd door Stichting De Vonk uit Tilburg. Het Jongerencentrum Mafcentrum uit de gemeente Peel en Maas heeft met het project Kidzz en armoede en het Raad en Daadspel met een groep jonge vrijwilligers op zowel basis als voortgezet onderwijs armoede bespreekbaar gemaakt. Dit alles onder het motto ‘plezier maken kost geen geld’.
De Leergeldkids (tussen 10 en 18 jaar oud) van Leergeld Den Haag praten mee over wat kinderen in arme gezinnen nodig hebben. De Kinderambassadeurs geven voorlichting aan leeftijdsgenoten over de schoolspullenpas en Leergeld.
De vereniging Kies&Co organiseert in achterstandswijken Kinderwijkraden, waar kinderen leren om zelf aan de slag te gaan om de wijk voor kinderen te verbeteren. Ze leren daarmee ‘burgerschap’ en de wegen te bewandelen om problemen in hun wijk op te lossen.
Een andere manier om kinderen en jongeren te betrekken zijn jeugd- en jongerenraden in de verschillende gemeenten.

Links:

De Vonk, Tilburg

Kidzz en armoede, Peel en Maas

Leergeldkids Den Haag

Kies&Co

Kinderwijkraad

Tot slot

Zoals eerder aangegeven, dit overzicht is verre van compleet. Het is een kleine bloemlezing uit alle activiteiten voor kinderen in armoede. Het geeft moed om te weten dat er heel veel mensen, vrijwilligers en professionals hun best doen om de situatie van kinderen in armoede in Nederland te verbeteren. Elk kind is het waard!

Wilma Kuiper,
Adviseur armoede en cliëntenparticipatie bij Stimulansz
Projectbegeleider Opgroeien in Armoede Kansfonds

Klik hier om naar de startpagina van het themadossier Kinderen in Armoede te gaan.

Afdrukken

Deel deze pagina via sociale media

logo armoede live 10jaarlater

logo initiatief nu

logo expeditie sociale cooperatie

Adres

Stimulansz
t.a.v. Ger Ramaekers / Sociale Alliantie
Postbus 2758
3500 GT Utrecht

mailadres2

Volg ons op sociale media